การปรับตัวเพื่อความอยู่รอดของธุรกิจชุมชนในภาวะวิกฤติโควิด (Covid-19) : กรณีศึกษา วิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์กล้วยหอมทองทุ่งคาวัด

  • ศุทธิกานต์ คงคล้าย
  • วินิตรา ลีละพัฒนา
Keywords: การปรับตัวเพื่อความอยู่รอด, ธุรกิจชุมชน, ภาวะวิกฤติ, โควิด-19

Abstract

ธุรกิจชุมชนมีความสําคัญในการช่วยขับเคลื่อนการพัฒนาเศรษฐกิจระดับฐานรากของประเทศเพื่อสร้างความเข้มแข็ง ทางเศรษฐกิจของประเทศ แต่ในปัจจุบันได้เกิดสถานการณ์ โควิด-19 ที่ส่งผลกระทบต่อทุกภาคส่วน การศึกษาครั้งนี้ จึง ต้องการถอดบทเรียนธุรกิจชุมชน ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน กลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์กล้วยหอมทองทุ่งคาวัด ซึ่งเป็นธุรกิจชุมชนที่ ช่วยจ้างงาน และกระจายรายได้ให้แก่คนในชุมชน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ปัญหาการจัดการธุรกิจชุมชนของกลุ่ม วิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูปกล้วยหอมทองทุ่งคาวัด และ 2) แนวทางการปรับตัวของกลุ่มฯ ในช่วงโควิด-19 เป็นการวิจัยเชิง คุณภาพ โดยรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม กําหนดกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสําคัญด้วยวิธีเลือก แบบเจาะจง วิเคราะห์แบบอรรถาธิบาย และพรรณนาความ ผลการศึกษาพบว่า (1) ปัญหาของการจัดการธุรกิจชุมชนของ กลุ่มฯ ในด้านการจัดการนั้น กลุ่มยังไม่มีการทําแผนธุรกิจชุมชน ในส่วนของด้านการตลาด สินค้าไม่มีตราสินค้าและไม่มีการนํา ระบบตลาดออนไลน์มาใช้ ด้านการบัญชีและการเงิน ยังไม่มีการทําบัญชีที่เป็นมาตรฐาน และขาดเงินทุนหมุนเวียน ในด้านการ ผลิต สินค้ายังไม่ได้มาตรฐาน อย. แต่อย่างไรก็ตาม กลุ่มมีจุดเด่นในด้านผู้นํากลุ่ม ที่มีภาวะผู้นําและทักษะการพลิกวิกฤติเป็น โอกาส และ (2) กลุ่มมีแนวทางการปรับตัวเพื่อความอยู่รอดในช่วงโควิด-19 โดย 2.1) นําแนวทางเศรษฐกิจพอเพียงมาปรับใช้ อย่างเป็นรูปธรรม เพื่อลดรายจ่าย 2.2) มีการดําเนินกิจกรรมแบบบูรณาการร่วมกับวัดตามหลัก “บวร” และ 2.3) การสร้าง เครือข่ายที่เข้มแข็ง ผลการศึกษาสามารถนําไปใช้สําหรับการวางแผน กําหนดกลยุทธ์ และแนวทางการปรับตัวเพื่อความอยู่ รอดให้แก่ประชาชน และธุรกิจชุมชนต่าง ๆ ในช่วงที่เกิดโควิด-19 และภาวะวิกฤติอื่น ๆ ที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

References

กรมส่งเสรมิ การเกษตร. (2548). คู่มือการจดทะเบียนวสิ าหกิจชุมชนและเครือข่าย วิสาหกจิ ชุมชน.กรุงเทพมหานคร: กรมส่งเสรมิและพัฒนาผลผลิต.
โกวิทย์ ตันฑ์มานะธรรม, ณฏั ฐพันธ์ เขจรนันทน์ และสันติ ลักษติ านนท์. (2556). กลยุทธ์การปรับตัวเพื่อความอยู่รอดของ ผู้ประกอบการธุรกิจตัวแทนจําหนา่ ยเครื่องปรับอากาศ. วารสารวิชาการบัณฑติ วิทยาลัยสวนดุสติ , 9(3), 41-48.
ขวัญกมล ดอนขวา. (2556). การจัดการธุรกจิ ชุมชนบนพื้นฐานปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง (รายงานผลการวิจัย). นครราชสมี า: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยสี ุรนารี.
จิราภรณ์ ศรีแจ่ม. (2563). วันที่ไทยรู้จัก COVID-19. สืบค้น 20 กุมภาพันธ์ 2564, จาก https://news.thaipbs.or.th/content/290347
จักรพงษ์ นวลชื่น. (2560). แนวทางการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนให้ยั่งยืนด้วยภมู ิปัญญาท้องถิ่น ศึกษากรณี วิสาหกิจชุมชนใน จังหวัดนครพนมและจังหวัดสกลนคร. (รายงานวิจัย). กรุงเทพฯ : วทิ ยาลัยป้องกันราชอาณาจักร.
ดุษฎี นาคเรือง, สุธิดา วัฒนยืนยง, และนุชนภา เลขาวิจิตร์. (2560). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อผลการดําเนนิ งานของวิสาหกิจชุมชน จังหวัดยะลา. วารสารศรีนครินทรวิโรฒวิจัยและพัฒนา (สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์), 9(17), 69-77.
ทศพร แก้วขวัญไกร. (2560). ทางรอดวิกฤติเศรษฐกิจด้วยแนวทางวสิ าหกิจชุมชน. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฎ บุรีรัมย์, 9(2), 33-50.
ทักษญา สง่าโยธิน. (2560). ปัจจัยแห่งความสําเร็จของการดําเนินงานวิสาหกิจชุมชน. วารสารวิทยาลยั พาณิชยศาสตร์บรู พา ปริทัศน,์ 12(2), 12-25.
ธัญชนก ชัยสุข, เดวิด ภริ ะบรรณ, แจ่มจิตร ภิระบรรณ และสลุ ีมาศ คํามุง. (2559). การจัดการวิสาหกิจชุมชนกลุ่มอาชีพไม้ กวาดลายดอกแก้ว ตําบลดงสุวรรณ อําเภอดอกคําใต้ จังหวัดพะเยา. วารสารวิชาการสถาบันวิทยาการจัดการแห่ง แปซิฟิค, 2(2), 73-96.
นิภาภรณ์ จงวุฒิเวศย์, รังสรรค์ สงิ หเลิศ, และสมสงวน ปัสสาโก. (2562). รูปแบบการจัดการความรู้ของธุรกิจชุมชน ในจังหวัด ร้อยเอ็ด. วารสารวิชาการแพรวากาฬสินธุ์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธ,ุ์ 6, 54-71.
นิภาภรณ์ จงวุฒิเวศย์, รังสรรค์ สงิ หเลิศ, และสมสงวน ปัสสาโก. (2563). ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสําเรจ็ ในการดําเนินงานของ ธุรกิจชุมชน ในเขตอําเภอเมือง จังหวัดร้อยเอด็ . วารสารมหาวิทยาลยั ราชภัฏมหาสารคาม, 4(2), 103-111.
ธิดา พระยาลอ และลําปาง แม่นมาตย์. (2558). ปัจจัยที่มีผลต่อการตัดสินใจเลือกซื้อสินค้าประเภทผลติ ภัณฑ์อาหาร ใน โครงการหนึ่งตําบลหนึ่งผลติ ภณั ฑข์ องผู้บริโภคทผี่ ลติ ในจังหวัดขอนแก่น. วารสารวจิ ัย มข. (ฉบับบัณฑิตศึกษา) สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 3, 38-51.
ธีระ วรธนารตั น์. (2563). นพ.ธีระ วรธนารัตน์ : โคโรน่าไวรสั 2019 (COVID-19) ตอนนี้เรารู้อะไรบ้าง?. สืบค้น 20 กุมภาพันธ์ 2564, จาก https://www.hfocus.org/content/2020/02/18552
พุฒิพงศ์ เอี่ยมสินธร, อรณุ ี วิทยะสิรินันท์, และจุฬาภรณ์ ขอบใจกลาง. (2557). ปจั จัยที่มีผลต่อการจดั การความรู้ของธุรกิจ ชุมชนที่ประสบความสําเร็จ. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยรัตนบณั ฑติ , 9, 62-78.
พุฒพงศ์ เอี่ยมสินธร และศิรโิ สภาคย์ บูรพาเดชะ. (2562). สภาพแวดล้อมภายในองค์กรที่มีผลต่อความสําเร็จในการบริหาร จัดการธุรกจิ ชุมชนผู้ทอผ้าเมืองลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยรัตนบณั ฑิต, 14, 42-54.
รพีพรรณ รัตนวงศ์นรา. (2563). เปิดไทมไ์ ลน์และวิธีป้องกันเชื้อไวรสั โคโรนาสายพันธุ์ใหม่. สืบค้น 20 กุมภาพันธ์ 2564, จาก RAMA CHANNEL ขับเคลื่อนสังคมไทยให้สุขภาพดี: 2019shorturl.asia/aw9H7
วิซุตตา ชูศรีวาส (2559). การดําเนินงานหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพยี ง บ้านหัวอ่าวตําบลบางช้าง อําเภอสามพราน จังหวดั นครปฐม (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลยั ราชพฤกษ์.
ศักดิ์ดา ศิรภิ ัทรโสภณ. (2558). การศึกษากรอบแนวคิดเพื่อการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนเพื่อสังคมในประเทศไทย. วารสาร สมาคมนักวจิัย,20(2):55.
ศุทธิกานต์ คงคล้าย และวินิตรา ลลี ะพัฒนา. (2563). ปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อความสําเร็จในการจดั การชุมชนในช่วงภาวะ วิกฤติเพื่อนําไปสคู่ วามยั่งยืนของกลุ่มคนด้อยโอกาส (รายงานผลการวิจัย). ชุมพร: มหาวิทยาลัยแมโ่ จ้.
สํานักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, “แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12”. กรุงเทพฯ : 2560-2564.
สกุล วงษ์กาฬสินธ,ุ์ ลือชัย วงษ์ทอง และกิจฐเชต ไกรวาส. (2563). การจัดการธุรกิจชุมชนต้นแบบในจังหวัดนครราชสีมา. วารสารชุมชนวิจัย มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา, 14, 255-265.
สุธีรา เดชนครินทร์, ธนัญญา ยินเจริญ และอัคญาณ อารยะญาณ. (2561). การจัดการธุรกิจชุมชนแปรรูปอาหาร: กรณีศึกษา เทศบาลตําบลเกาะแต้ว จังหวัดสงขลา. ใน การประชุมวิชาการระดบั ชาติ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัย ศิลปากร ครั้งที่ 6 (น. 343-344). เพชรบุรี: มหาวิทยาลัยศลิ ปากร.
สุธีรา เดชนครินทร์, ธนัญญา ยินเจริญ และอัคญาณ อารยะญาณ. (2562). การประเมินความต้องการจําเป็นในการพัฒนา ตนเองของผู้ประกอบการธรุกิจชุมชน:กรณีศึกษาเทศบาลตําบลเกาะแต้วจังหวัดสงขลา.วารสารวิชาการ มนุษยศาสตร์และ สังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบรู พา, 27(53), 225-254.
เสรี พงศ์พิศ. (2546). แผนชีวิตเศรษฐกิจชุมชน. กรุงเทพมหานคร: สํานักพิมพ์ภูมิปญั ญาไทย.
อภิสรา ชุ่มจติ ร, นิศา ชัชกุล, และเครือวัลย์ ชัชกุล. (2557). การพัฒนาศักยภาพการจัดการธรุ กิจชุมชน กรณีศึกษา : ตําบล
คลองเคียน อําเภอตะกั่วทุ่ง จังหวัดพังงา. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภฎั ภเู ก็ต, 10(2), 94-115. Abusalma, A. (2021). The role of strategic innovation for sustainability of businesses during the covid-19
pandemic. Management Science Letters, 11(7), 1991-1998.
Altman, S. (2014). How to Start a StartUp. Retrived October 15, 2020 http://startupclass.Samaltman.com/
courses/lec01/ (Accessed January 8, 2018).
Boin A., Ekengren M. & Rhinard M. (2015). The study of crisis management. The Routledge Handbook of
Security Studies Publisher: Routledge.
Cheah, S., Ho, Y. P. & Lim, P. (2016). Role of public science in fostering the innovation and startup
ecosystem in Singapore. Retrived October 15, 2020 https://www.researchgate.net/ publication/310806678_Role_of_Public_Science_in_Fostering_the_Innovation_and_Startup_Ecosys tem_in_Singapore /
Colombo, M. G. & Grilli, L. (2005). Founders’ human capital and the growth of new technology-based firms: A competence-based view. Research Policy, 34, 795-816.
Feltham, T.S., Feltham, G., & Barnett, J.J. (2005). The dependence of family businesses on a single decision-maker. Journal of Small Business Management, 43, 1-15.
Geibel, R. & Manickam, M. (2016). Comparison of selected startup ecosystems in Germany and in the USA. Explorative analysis of the startup environments. GSTF Journal on Business Review (GBR), 4(3), 66- 71.
Kraus, S., Clauss, T., Breier, M., Gast, J., Zardini, A., & V. Tiberius. (2020). The economics of COVID-19: Initial empirical evidence on how family firms in five European countries cope with the corona crisis. International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, 26(5), 1067-1092.
Mumford, Michael D., Tamara L. Friedrich, Jay J. Caughron, and Cristina L. Byrne. (2007). Leader Cognition in Real-World Settings: How Do Leaders Think About Crises?. The Leadership Quarterly 18(6): 515- 543. DOI: 10.1016/j.leaqua.2007.09.002.
National Startup Committee. (2016). White Paper of Startup to build startup ecosystem in Thailand. Retrived October 15, 2020 from https://www.marketingoops.com/news/tech-update/white-paper- for-startup-ecosystem/
Nicola, M., Alsafi, Z., Sohrabi, C., Kerwan, A., Al-Jabir, A., Iosifidis, C., Agha, M., & Agha, R. (2020). The socio- economic implications of the coronavirus pandemic (COVID-19): A review. International journal of surgery (London, England), 78, 185–193. https://doi.org/10.1016/j.ijsu.2020.04.018
Statistic Brain. (2016). Startup Business Failure Rate By Industry. Retrived October 15, 2020 http://www.statisticbrain.com/startup-failure-by-industry/
Van Gils, A. (2005). Management and governance in Dutch SMEs. European Management Journal, 23(5), 583-589. doi:10.1016/j.emj.2005.09.013
Vašíčková, V. (2019). Crisis Management Process—A Literature Review and a Conceptual Integration. Acta Oeconomica Pragensia, 27(3–4), 61–77.
Published
2021-08-10