รูปแบบลวดลายและสัดสว่น“คันทวย“ กรณีศึกษาวิหารเจ้าแม่จามเทวี วัดปงยางคก จังหวัดลําปาง

  • พสุ สุวภาพ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ และศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลยั พะเยา
  • ชนกพร อ้วนสุชาติ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ และศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลยั พะเยา
  • บรรเจิด ศรีมูล คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ และศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลยั พะเยา
Keywords: คันทวย, วิหารจามเทวี, วัดปงยางคก, ลําปาง

Abstract

ด้วยสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นล้านนานับเป็นงานสถาปัตยกรรมที่มีเอกลักษณ์ อัตลักษณ์ และสามารถบูรณาการความรู้ เพื่อประยุกต์แนวคิดที่ทรงคุณค่าในการสร้างผลงานสถาปัตยกรรมให้เกิดเป็นผลงานสร้างสรรค์ จากการพัฒนาภูมิปัญญาพื้น ถิ่นอันทรงคุณค่าของชุมชน และสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ และความเข้มแข็งทางภูมิปัญญาของชุมชน โดยวิหารเจ้าแม่จามเทวี วัดปงยางคก จังหวัดลําปาง เป็นอาคารทางศาสนา ที่มีเอกลักษณ์ทางสถาปัตยกรรมล้านนา ได้แก่รูปแบบตัววิหารโถง ทําด้วย ไม้ ลักษณะของการ ก่อสร้างเป็นศิลปะสถาปัตยกรรมแบบล้านนา ยุคหริภุญไชยสกุลช่างเขลางค์ หลังคาสามชั้น เป็นวิหารไม้ที่ มีความสวยงาม เป็นแบบฉบับของลักษณะสถาปัตยกรรมภาคเหนือ โดยเป็นอาคารที่ได้ขึ้นทะเบียน เป็นโบราณสถานและ สถาปัตยกรรมอันเก่าแก่และล้ําค่าที่สําคัญทางประวัติศาสตร์ของชาติไทย

คันทวย นับเป็นองค์ประกอบตกแต่งเสริมทางสถาปัตยกรรม ที่มีความหลากลาย และมีความวิจิตรงดงาม ซึ่งนับเป็น ผลงานที่สร้างสรรค์จากช่างที่มีฝีมือเฉพาะด้าน ซึ่งความงามทางสถาปัตยกรรมมักมีการเปรียบเทียบกับสัดส่วนทอง โดยใช้ ทฤษฎีสัดส่วนทองคําเป็นหลักการมาตราฐานสากลในการวัดระยะเพื่อเปรียบเทียบค่าความงามของสถาปัตยกรรมนั้นๆ

จากการวิจัยแสดงให้เห็นว่าสัดส่วนของคันทวยซึ่งเป็นองค์ประกอบสถาปัตยกรรมในส่วนขององค์ประกอบตกแต่ง เสริม ซึ่งมีความสําคัญทั้งทางโครงสร้างและมีการตกแต่งเพื่อให้เกิดความสวยงาม เพื่อให้ตัวอาคารทางสถาปัตยกรรมมีคุณค่า มากยิ่งขึ้นนั้น ในด้านสัดส่วนของโครงหากเทียบกับทฤษฎีสัดส่วนทองคําที่ถือว่าเป็นสัดส่วนที่มีความสวยงามจะเห็นว่า สัดส่วน ของคันทวยของวิหารเจ้าแม่จามเทวีจะมีขนาดสัดส่วนด้านกว้างต่อด้านยาวที่มากกว่าสัดส่วนทองอย่างเห็นได้ชัด สามารถสรุป ได้คือมีสัดส่วนเฉลี่ยเป็น 1:2.234 แต่สัดส่วนของคันทวยก็ยังคงมีความงดงาม และมีคุณค่าทางด้านสถาปัตยกรรม

References

เจษฎา สุภาศรี. (2556).หอธรรมศิลป์ล้านนา. วิทยานิพนธ์สถาปัตยกรรมศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาสถาปัตยกรรมไทย
บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร
ชาญณรงค์ ศรีสุพรรณ. (2525).วิหารที่สร้างในกระบวนการครูบาศรีวิชัย. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสาตร์มหาบัณฑิต
สาขาประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร
ชาญณรงค์ ศรีสุพรรณ. (2546).รายงานการวิจัยเรื่อง สถาปัตยกรรมเนื่องในความเชื่อเรื่องผีในเมืองเชียงใหม่.เชียงใหม่ :
คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จิรศักดิ์เดชวงศ์ญา.(2539).พระเจดีย์เมืองเชียงใหม.่กรุงเทพฯ:วรรณรักษ์
จิรศักดิ์ เดชวงศ์ญา. (2539).พระเจดีย์เมืองเชียงแสน.กรุงเทพฯ : โอ.เอส.พริ้นติ้ง เฮาส์
สุรสวัสดิ์ สุขสวัสดิ์(2544). เที่ยววัดเที่ยววา ชมปูนปั้นล้านนา. กรุงเทพฯ : สายธาร
วิฑูรย์ เหลียวรุ่งเรือง.(2545).สถาปัตยกรรมในเมืองเชียงใหม่.เชียงใหม่ : คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
วิฑูรย์ เหลียวรุ่งเรือง.(2545).สถาปัตยกรรมลําพูน.เชียงใหม่.คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สันติ เล็กสุขุม.(2538).ศิลปะภาคเหนือ : หริภุญไชย – ล้านนา. กรุงเทพฯ : เมืองโบราณ
เสนอ นิลเดช.(2538).ศิลปสถาปัตยกรรมล้านนา. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ
เสนอ นิลเดช.(2538).ประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมไทย. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
Published
2022-01-31